साखळी व अद्याक्षर रचना

लेव्हल १० : स्मार्ट स्मृती-तंत्र

पायरी २ : साखळी व अद्याक्षर रचना (Linking & Acronyms)

Hook:

"पाठांतर हे मेंदूवरचे ओझे आहे, तर 'स्मृती-तंत्र' ही मेंदूची शक्ती आहे! जर तुम्हाला तुमचे मुद्दे क्रमाने आठवत नसतील, तर विषयाची 'गोष्ट' बनवा. एकदा का साखळी जुळली की, विसरणे अशक्य होते!"

सारांश (Summary):

निवडलेले ५-७ मुद्दे क्रमाने लक्षात ठेवण्यासाठी 'कथा-साखळी' (Chain Method) किंवा 'अद्याक्षरांचा' (Acronyms) वापर करणे म्हणजे ही दुसरी पायरी. आपला मेंदू सुट्या शब्दांपेक्षा 'चित्रे' आणि 'गोष्टी' जास्त काळ लक्षात ठेवतो. एखादी विचित्र किंवा मजेशीर गोष्ट बनवली की, मेंदू ती कधीच विसरत नाही. यालाच 'लॉजिकल फ्लो' (Logical Flow) असेही म्हणतात.

५ जबरदस्त कथा-साखळी व अद्याक्षर उदाहरणे:

१. कथा-साखळी (मुद्दे: मोबाईल, वाघ, चहा, बर्फ, चंद्र):

माझ्या मोबाईलमधून अचानक एक 'वाघ' बाहेर आला, त्या वाघाने माझ्यासोबत 'चहा' पिला. चहा पिऊन तो वाघ 'बर्फाचा' झाला आणि सरळ 'चंद्रावर' उडून गेला. (ही गोष्ट विचित्र आहे, म्हणून ती लगेच लक्षात राहते).

२. शैक्षणिक साखळी (मुद्दे: पुस्तक, विमान, मुंबई, पाऊस, पेढा):

मी एक 'पुस्तक' वाचत होतो, वाचता वाचता त्याचं 'विमान' झालं आणि मला 'मुंबईला' घेऊन गेलं. तिथे खूप 'पाऊस' पडत होता आणि पावसाच्या थेंबांचे 'पेढे' झाले होते.

३. अद्याक्षर (इंद्रधनुष्य रंग):

'ता-ना-पि-हि-पा-नि-जा' (तांबडा, नारंगी, पिवळा, हिरवा, पांढरा, निळा, जांभळा). एक शब्द लक्षात ठेवला की ७ मुद्दे आपोआप येतात.

४. अद्याक्षर (ज्ञानेश्वरी):

'ज्ञा-नें-य-तु-रा' - ज्ञानेश्वरीतील महत्त्वाच्या अध्यायांची नावे लक्षात ठेवण्यासाठी असे शॉर्ट-फॉर्म्स बनवता येतात.

५. विषयाचे अद्याक्षर (आरोग्य):

'ध-अ-जि-नि-वि' - ध्येय, अडथळे, जिद्द, नियोजन, विजय. (D-A-J-N-V).

काय करावे:

१. तुमचे निवडलेले मुद्दे एका क्रमाने लावा.

२. त्या मुद्द्यांचा एकमेकांशी संबंध जोडून एक छोटी, मजेशीर गोष्ट बनवा.

३. किंवा प्रत्येक मुद्द्याचे पहिले अक्षर घेऊन एक नवीन अर्थपूर्ण शब्द (Short-form) तयार करा.

काय करू नये:

साखळी खूप लांब आणि कंटाळवाणी करू नका. ती जेवढी विचित्र किंवा 'अजब' असेल, तेवढी ती लवकर लक्षात राहील.

TASK:

तुमच्या भाषणाचे '३ मुद्दे' निवडा आणि त्यांची एक छोटी 'मजेशीर कथा-साखळी' तयार करून लिहा.

PURAVA:

तुमच्या ३ मुद्द्यांची 'कथा-साखळी' एका वाक्यात मेसेज करून पाठवा.

१०+ प्रश्नावली (४ पर्याय):

१. मेंदूला काय लक्षात ठेवणे सर्वात सोपे जाते?

अ) सुटे शब्द

ब) आकडे

क) चित्रे आणि गोष्टी (Stories)

ड) मोठ्या व्याख्या

उत्तर: क) चित्रे आणि गोष्टी (Stories)

२. 'कथा-साखळी' (Chain Method) कशी असावी?

अ) खूप गंभीर

ब) मजेशीर आणि विचित्र

क) कंटाळवाणी

ड) इंग्रजीमध्ये

उत्तर: ब) मजेशीर आणि विचित्र

३. 'अद्याक्षर' (Acronym) म्हणजे काय?

अ) पूर्ण पुस्तक वाचणे

ब) प्रत्येक मुद्द्याचे पहिले अक्षर घेऊन शब्द बनवणे

क) काहीही न बोलणे

ड) पाठांतर करणे

उत्तर: ब) प्रत्येक मुद्द्याचे पहिले अक्षर घेऊन शब्द बनवणे

४. 'ता-ना-पि-हि-पा-नि-जा' हे कशाचे उदाहरण आहे?

अ) गाण्याचे

ब) अद्याक्षराचे (Short-form)

क) खेळाचे

ड) जेवणाचे

उत्तर: ब) अद्याक्षराचे (Short-form)

५. 'मोबाईल, वाघ आणि चहा' यांची गोष्ट बनवल्याने काय फायदा होतो?

अ) वेळ वाया जातो

ब) मुद्दे क्रमाने आठवतात

क) भीती वाटते

ड) झोप येते

उत्तर: ब) मुद्दे क्रमाने आठवतात

६. पाठांतर हे मेंदूवरचे काय आहे?

अ) शक्ती

ब) ओझे

क) दागिना

ड) बक्षीस

उत्तर: ब) ओझे

७. मुद्द्यांना एकामागोमाग एक लावण्याच्या प्रक्रियेला काय म्हणतात?

अ) तोडणे

ब) साखळी जुळवणे (Linking)

क) विसरणे

ड) ओरडणे

उत्तर: ब) साखळी जुळवणे (Linking)

८. 'ज्ञा-नें-य-तु-रा' हे कशासाठी वापरले जाते?

अ) स्वयंपाकासाठी

ब) स्मृती-तंत्रासाठी

क) व्यायामासाठी

ड) प्रवासासाठी

उत्तर: ब) स्मृती-तंत्रासाठी

९. गोष्टीमध्ये 'विचित्रपणा' का असावा?

अ) लोकांना हसवण्यासाठी

ब) मेंदूला विचित्र गोष्टी लवकर लक्षात राहतात म्हणून

क) काहीच कारण नाही

ड) चुका करण्यासाठी

उत्तर: ब) मेंदूला विचित्र गोष्टी लवकर लक्षात राहतात म्हणून

१०. साखळी जुळवल्यामुळे भाषणातील कोणता मोठा फायदा होतो?

अ) भाषणाचा 'फ्लो' (ओघ) चुकत नाही

ब) खूप घाम येतो

क) आवाज बसतो

ड) काहीच होत नाही

उत्तर: अ) भाषणाचा 'फ्लो' (ओघ) चुकत नाही